Барилгын салбарт ажиллагсад тоосжилт, шуугиан, доргион, химийн бодис болон биеийн хүчний ачааллаас шалтгаалсан эрүүл мэндийн эрсдэлд тогтмол өртдөг. Гэвч ажлын байрны орчноос үүдэлтэй өвчлөл нь тэр бүр шууд илэрдэггүй, олон жилийн дараа оношлогдох тохиолдол бий. Тиймээс барилгын салбарын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн асуудлыг хөндөж, мэргэжлээс шалтгаалах өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, ажил олгогч болон ажилтнуудын хариуцлага, ойлголтыг нэмэгдүүлэх зорилгоор анагаах ухааны доктор, дэд профессор, мэргэшсэн хөдөлмөрийн эрүүл ахуйч Д.Нарансүхтэй ярилцлаа.
Барилгын талбай унаж бэртэх нь шууд нүдэнд харагддаг. Харин ажлын орчноос үүдсэн өвчин шууд илэрдэггүй. Тиймдээ ч хүмүүс ХАБ (Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал) болон ХЭА (Хөдөлмөрийн эрүүл ахуй) хоёрыг хольж ойлгоод байдаг. Ялгааг энгийнээр тайлбарлавал?
Хүний амь нас, эрүүл мэндийг нэг бүтэн бөмбөлөг гэж үзвэл нэг тал нь аюулгүй ажиллагаа (Safety), нөгөө тал нь эрүүл мэнд (Health) юм. Барилгын талбай дээр өндрөөс унах, юманд цохиулах зэрэг нь "Өнөөдөр" шууд гардаг, нүдэнд харагддаг осол буюу ХАБ-ын асуудал. Харин талбай дээр ямар ч осол гаргахгүй, маш "аюулгүй" ажиллаж байгаа мэт боловч тоосжилт, шуугиантай орчинд өдөр бүр ажиллаад байвал 10, 20 жилийн дараа уушгигүй, эсвэл сонсголгүй болох нь ХЭА-н асуудал. Өөрөөр хэлбэл ХАБ нь ажилтныг орой гэртээ эсэн мэнд харихыг хариуцдаг бол, ХЭА нь тэр хүнийг тэтгэвэрт гарсныхаа дараа ч эрүүл саруул, чанартай амьдрах баталгааг хангадаг юм. Тиймээс энэ хоёрыг дандаа эн тэнцүү анхаарах ёстой.
Монгол Улсад мэргэжлээс шалтгаалах өвчний (МШӨ) нөхцөл байдал өнөөдөр ямар байна вэ? Ялангуяа барилгын салбарын тоон мэдээлэл бодит байдалтай хэр нийцэж байна вэ?
Манай улс МШӨ-ийг 1975 оноос хойш бүртгэж эхэлсэн бөгөөд өнөөдрийг хүртэл нийтдээ 10,400 гаруй тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Гэхдээ энд нэг гажуудал бий. Хамгийн өндөр эрсдэлтэй атлаа барилгын салбарын өвчлөлийн бүртгэл маш бага байдаг. Статистик дурдвал, 2025 онд нийт 49 шинэ тохиолдол бүртгэгдсэнээс ердөө ганц нь барилгын салбарт гарсан бол, 2026 оны эхний хагаст 44 өвчин оношлогдсоны 3 нь л барилгын салбарынх байна. Энэ нь барилгад өвчлөл байхгүй гэсэн үг огт биш. Барилгын ажилчид нэг төсөл дээр тогтвортой удаан ажилладаггүй, бригадын системээр нүүдэллэж ажилладаг, хамгийн гол нь хөдөлмөрийн нөхцөлийн үнэлгээ, эрүүл мэндийн хяналт хангалттай хийгддэггүйтэй шууд холбоотой "далд" тоо юм.
Барилгын ажилчдын эрүүл мэндэд хамгийн их заналхийлдэг болон хүмүүсийн тэр бүр анзаарч тоодоггүй эрсдэлүүд юу вэ?
Барилгын салбарын гол дайсан бол тоосжилт, химийн бодис, дуу шуугиан, доргион юм. Заслын ажлын үед будаг, уусгагчтай харьцсанаар амьсгалын замын өвчлөл үүснэ. Цахилгааны монтаж хийхэд маш их тоосжил үүсдэг бөгөөд түүгээр амьсгалбал уушги өвчлөнө. Мөн багажнаас дамжих доргионоос үүдэн гар хурууны мэдрэлийн эмгэгийн шалтгаан болдог. Харин хүмүүсийн хамгийн их тоодоггүй, мөртлөө нийт бүртгэгдсэн өвчний гуравны нэгийг эзэлж байгаа далд эрсдэл бол "Эргономик"-ийн шалтгаант өвчин юм. Хүнд зүйл буруу өргөх, тонгойх, бөгтийх зэрэг албадмал байрлалаар олон цаг ажилласнаас үүдэн нуруу, үе мөч, мэдрэлийн өвчлөлд маш их өртдөг ч, үүнийгээ "ажлын ядаргаа" гээд орхигдуулдах хандлага ч бий.
Эдгээр "үл үзэгдэх" аюулыг хөдөлмөрийн эрүүл ахуйчид яг яаж хэмждэг вэ? Олон улсын стандарттай харьцуулахад манай барилгын талбай дээрх бодит нөхцөл ямар байна вэ?
Бид "энд тоостой, дуу чимээ ихтэй байна" гэж нүдэн баримжаагаар үнэлдэггүй. Тусгай зориулалтын багажийг ажилтны бие дээр буюу амьсгалын бүсэд (мөрөн дээр) нь зүүж, ажлын 8 цагийн турш хэдий хэмжээний тоос, шуугианд өртөж байгаа сорьцыг цуглуулж лабораторид шинжилдэг. Манай улсын стандарт олон улсынхтай яг ижил байдаг. Жишээлбэл, 1 метр куб агаарт 3 миллиграмаас их тоосонд өртвөл өвдөх эрсдэлтэй. Шуугианы зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ 85 децибел байдаг. Энгийнээр хэлбэл, хоёр хүн 1 метрийн зайнаас хэвийн дуугаар ярилцахад бие биеэ сонсож чадахгүй, заавал хашгирч байвал тэр орчны шуугиан 85 децибелээс давсан байна гэж баримжаалж болно. Харамсалтай нь манай барилгын компаниуд хэмжилт, үнэлгээ хийлгэх тал дээр маш хойрго ханддаг тул нэгдсэн бодит тоо баримт ховор байна.
Ажил олгогчид ажилтнууддаа маск тарааж өгчихөөд, жилд нэг удаа эмнэлэгт үзүүлээд л "үүргээ биелүүлсэн" гэж боддог. Уг нь эрсдэлийг устгах шинжлэх ухааны шатлал гэж байдаг шүү дээ. Мөн энэ тал дээр хууль эрх зүйн шинэчлэл гарсан гэсэн?
Маш зөв зүйл хөндлөө. Манайд бүх зүйлийг буруу талаас нь эхэлдэг. Шууд л маск зүүлгэх, эсвэл өвдсөний дараа эмнэлэгт үзүүлэхийг урьдчилан сэргийлэлт гэж андуурдаг. Мэргэжлийн үүднээс бол "Эрсдэлийг бууруулах шатлал" гэж бий. Хамгийн түрүүнд аюулыг устгах буюу эрсдэлийн шалтгаан болж байгаа технологийг эрсдэл багтайгаар солих. Дараа нь инженерийн хяналт буюу тоос сорох, агааржуулах систем суурилуулах. Үүнийг хийж чадаагүй нөхцөлд хамгийн эцсийн арга болгож л хувийн хамгаалах хэрэгсэл буюу маск зүүлгэх ёстой юм. Сая 2026 онд батлагдсан Эрүүл мэндийн сайдын А215 дугаар тушаалаар хөдөлмөрийн нөхцөлөөс хамаарсан эрүүл мэндийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгийн шинэ журам хэрэгжиж эхэлсэн. Энэ журмаар ажил олгогч нь ажлын байрны эрсдэлээ яг таг үнэлүүлсний үндсэн дээр, тэрхүү эрсдэлд нь тохирсон нарийвчилсан үзлэгт ажилтнаа хамруулах хатуу үүрэг хүлээж байгаагаараа маш чухал ач холбогдолтой.
Эцэст нь, албан байгууллага, ажил олгогчдод хандан та хөдөлмөрийн эрүүл ахуйч хүний хувьд ямар уриалга хэлэх вэ?
Аливаа бизнес ёс зүйтэй байх ёстой. Ёс зүйтэй бизнесийн хамгийн суурь шалгуур нь "хүнээ бодох, ажилтнаа хайрлах" юм. Өнөөдрийн ашиг орлогыг л илүүд үзэж, хүний эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг үл хайхрах нь өөрөө биенесийн ёс зүйн зарчимд нийцэхгүй. Тухайн хүнийг танай компанид, тэр мэргэжлээрээ 40 жилийн турш эрүүл ажиллах нөхцөлөөр хангах нь л ажил олгогчийн хамгийн том хариуцлага юм. Тиймээс ажлын байрны эрсдэлээ шинжлэх ухааны үндэслэлтэйгээр хэмжиж үнэлдэг, түүнийгээ бууруулах арга хэмжээ авдаг соёлыг барилгын салбарынхан маань нэвтрүүлээсэй гэж хүсэж байна.
Ө.Оюунпүрэв
Сэтгэгдэл