2004 онд гадаад худалдааны салбарт ажлаа эхэлсэн Т.Сод-Эрдэнэ хорь гаруй жилийн турш худалдаа, олон улсын нийлүүлэлтийн сүлжээ, цахилгаан автомашин, технологи, үйлдвэрлэлийн салбарт ажиллажээ.
Одоо "Нью Прогресс групп"-ийн "Альфа гипсэн хавтан" үйлдвэрийн гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байна.
Худалдаа, технологийн туршлага нь үйлдвэрлэлийн бизнесийг удирдахад хэрхэн нөлөөлсөн, Монголд үйлдвэрлэл эрхлэхэд ямар эрсдэл, боломж байгаа, дотоодын үйлдвэрлэгч Хятадын бүтээгдэхүүнтэй юугаар өрсөлдөх ёстой талаар түүнтэй ярилцлаа.
Та ажлын замналаа хаанаас эхэлсэн бэ? Өнөөдрийн удирдлагын арга барилд таны хамгийн их нөлөөлсөн туршлага юу байсан бэ?
Би ажлын гараагаа 2004 онд "ТОСО" ХХК-д гадаад худалдааны чиглэлээр эхэлсэн. Тухайн үед Монголын эдийн засаг зах зээлд шилжээд удаагүй, худалдаа хамгийн хурдан хөгжиж, хамгийн их боломж нээлттэй салбар байлаа. Бизнесийн салбарыг сонгоход манай гэр бүл хамгийн их нөлөөлсөн.
Олон салбарт ажилласнаас удирдлагын арга барилд хамгийн их нөлөөлсөн нь олон улсын худалдаа, нийлүүлэлтийн сүлжээний туршлага. Худалдаанд бүтээгдэхүүнийг үнээр нь бус, үйлдвэрлэгчээс эцсийн хэрэглэгч хүртэлх бүх гинжээр нь харж сурдаг. Харин цахилгаан автомашин, технологийн салбарт шинэ бүтээгдэхүүнийг зах зээлд нэвтрүүлэхэд хэрэглэгчийн итгэлийг бий болгох нь хамгийн хэцүү ажил гэдгийг ойлгосон.
Энэ хоёр туршлага "Альфа" дээр маш ихээр хэрэгжиж байна. Монгол хэрэглэгч гипсэн хавтанг олон жил импортоор хэрэглэсэн тул дотоодын бүтээгдэхүүнд итгэх итгэлийг эхнээс нь бий болгох шаардлагатай байсан. Тиймээс бид борлуулалтаас өмнө чанарын тогтолцоо, лабораторидоо анхаарч, гипсэн хавтангийн MNS EN 520:2025 үндэсний стандартыг батлуулахад ажилласан.
Монгол, Хятадын бизнесийн орчны хамгийн том ялгааг юунаас мэдэрдэг вэ? Хоёр талын үйлдвэрлэгчид тус бүр ямар давуу талтай вэ?
Хамгийн том ялгаа нь хурд, цар хүрээ, төлөвлөлтийн хугацаа. Хятадад шийдвэр гаргалт маш хурдан, гэхдээ тэр хурдны цаана урьдчилан хийсэн нарийн тооцоо, стандартчилсан процесс, бэлэн нийлүүлэлтийн сүлжээ бий. Нэг бүсэд салбарын түүхий эд, сэлбэг, тоног төхөөрөмж, мэргэжилтэн, ложистик бүгд төвлөрдөг тул асуудал гарахад хэдхэн цагт шийддэг. Хятадын үйлдвэрлэгчдийн хамгийн том давуу тал нь энэ экосистем. Үүн дээр асар том дотоод зах зээл, хэмжээний хэмнэлт нэмэгддэг.
Монголд зах зээл жижиг, эрэлт тогтворгүй тул компаниуд богино хугацааны ашигт илүү анхаардаг. Бизнесийн соёлд Хятадад хувь хүний итгэлцэл, урт хугацааны харилцаа гэрээнээс дутахгүй чухал байдаг бол Монголд бид харилцаагаа хурдан эхлүүлдэг ч тогтвортой хадгалахдаа сул.
Монголын үйлдвэрлэгчийн давуу тал нь түүхий эдийн баялаг нөөц, хэрэглэгчтэйгээ ойр байх, дотоодын зах зээл, уур амьсгалын онцлогоо сайн мэддэг байх, мөн хоёр том хөршийн зах зээлийн дунд байрлаж байгаа явдал.
Хятадын үйлдвэрлэгчидтэй олон жил ажилласан туршлагаа "Альфа"-ийн удирдлагад хэрхэн ашиглагдаж байна вэ?
Давуу тал нь юу худалдаж авч байгаагаа мэддэг байх. Хятадад нэг төрлийн тоног төхөөрөмжийг олон арван үйлдвэр хийдэг ч чанар, үйлчилгээ, сэлбэгийн нөхцөл нь эрс ялгаатай. Тиймээс бид зөвхөн үнийн саналаар бус, үйлдвэрлэгчийн ажиллаж буй шугамыг газар дээр нь очиж үзэж, сэлбэгийн нийлүүлэлт, инженерийн дэмжлэг, сургалтыг гэрээнд тодорхой тусгах зарчмаар ажилласан.
Түүхий эдийн хувьд гөлтгөнөө Монголынхоо ордоос өөрсдөө олборлож, гөлтгөнөн барьцалдуулагчаа өөрсдөө үйлдвэрлэдэг. Импортын түүхий эдээс хамааралгүй байх энэ шийдвэрийг эхнээс нь гаргасан. Өмнөх туршлага нийлүүлэгч сонгох, гэрээний нөхцөл тохиролцох, сэлбэгийн нөөц бүрдүүлэх зэрэгт хурдан, олон хувилбар харьцуулж шийдвэр гаргахад тусалсан гэж боддог.
Монголын гипсэн хавтангийн импорт 2023 онд 8.8 сая м² байснаа 2025 онд 18.5 сая м² болж өссөн. Ийм зах зээлд "Альфа" ямар хэрэгцээг нөхөх зорилготой бий болсон бэ?
Хоёр бодит нөхцөлийг харсан. Нэгдүгээрт, Монгол Улс гипсэн хавтангийн хэрэгцээгээ 100 хувь импортоор хангаж, жилд 100 орчим тэрбум төгрөг гадагшаа урсаж байсан. Хоёрдугаарт, импорт хоёр жилийн дотор хоёр дахин өссөн нь орон сууц, дотор заслын ажилд гипсэн хавтан нийтлэг хэрэглэгдэж байгааг харуулсан.
Импортын хамаарал бол дан ганц мөнгөний асуудал биш. Хилийн саатал, өвлийн тээвэр, ханшийн хэлбэлзлээс болж барилгын компаниуд материалаа цагт нь, тогтвортой үнээр авч чаддаггүй байсан. Мөн Монгол гипсний түүхий эдтэй мөртлөө эцсийн бүтээгдэхүүнээ гаднаас авч байсан. Тиймээс бид дотоодын гөлтгөнөд нэмүү өртөг шингээж, тогтвортой нийлүүлэлт бий болгох зорилгоор энэ үйлдвэрийг байгуулсан.
Та импортыг орлох үйлдвэрлэл гэж харж байна уу, эсвэл Монголын барилгын материалын үйлдвэрлэлийн дараагийн шат гэж харж байна уу?
Бид зөвхөн импорт орлох үйлдвэрлэл гэж харахгүй. Импорт орлох нь эхний шат. Жинхэнэ дараагийн шат бол Монголын түүхий эдийг олборлохоос эхлээд эцсийн бүтээгдэхүүн хүртэл бүрэн боловсруулж, өөрсдийн стандарт, лаборатори, мэргэжилтэнтэй болох явдал.
Энэ өөрчлөлт гурван зүйлээр илэрнэ. Нэгт, түүхий эд: гөлтгөнөө өөрсдөө олборлож, барьцалдуулагчаа өөрсдөө үйлдвэрлэдэг. Хоёрт, чанарын тогтолцоо: гөлтгөнөн барьцалдуулагч, гипсэн хавтангаар дагнасан Монголын анхны лабораторийг байгуулж, 25–30 үзүүлэлтээр шинжилгээ хийж байна. Гуравт, стандарт: MNS EN 520:2025 үндэсний стандартыг батлуулсан. Үйлдвэрийн хүчин чадал жилд 10 сая м² буюу 3.5 сая ширхэг хавтан.
Импортын, ялангуяа Хятадын бүтээгдэхүүнтэй үнээр өрсөлдөхөд хүндрэлтэй. Дотоодын үйлдвэрлэгчийн бодит давуу тал юунд байх ёстой вэ? "Альфа" үүнийг хэрхэн бий болгож байна вэ?
Хятадын үйлдвэрүүд асар том хэмжээнээсээ шалтгаалж нэгж өртгөө бууруулдаг тул зөвхөн үнээр өрсөлдөх нь үр дүнгүй. Ханш, тээврийн зардлаас болж импортын бүтээгдэхүүний үнэ ч байнга хэлбэлздэг. Бидний гол давуу тал бол тогтвортой нийлүүлэлт ба баталгаатай чанарын хослол, мөн ойр байдал.
Бид Улаанбаатар хотын ойролцоо, Төв аймгийн Сэргэлэн суманд үйлдвэрлэдэг тул барилгын компанид хэрэгтэй хэмжээг богино хугацаанд, тогтвортой үнээр хүргэж чадна. Хилийн саатал, ханшийн эрсдэл харьцангуй бага. Асуудал гарвал газар дээр нь очиж техникийн зөвлөгөө өгч, Монголын уур амьсгал, барилгын онцлогт тохирсон бүтээгдэхүүн хөгжүүлэх боломжтой.
Үүнийг бодитоор бий болгохын тулд түүхий эдээ өөрсдөө олборлож, гадны нийлүүлэлтээс хамаарлыг бууруулсан. Бүх түүхий эд, бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрийн лабораторид шалгаж гаргадаг болсон. Агуулахын нөөцийг хангалттай бүрдүүлэх бодлого хэрэгжүүлж байна. Захиалгаас хүргэлт хүртэлх хугацааг 2 өдөрт багтаах, барилгын компаниудтай шууд гэрээ хийх, угсралтын техникийн зөвлөгөө, сургалт өгөх зэрэг бодит арга хэмжээ авч байна.
Үнэ, чанар, ашигт ажиллагааны тэнцвэрийг хэрхэн барьдаг вэ?
Энэ гурвын дотор тохиролцох боломжгүй нэг зүйл бий. Тэр нь чанар. Барилгын материал хүний аюулгүй байдалтай шууд холбоотой. Нэг удаа чанараа алдвал дотоодын үйлдвэрлэлд итгэх итгэлийг бүхэлд нь унагах эрсдэлтэй. Тиймээс үнэ болон ашигт ажиллагааны тэнцвэрийг чанараа бууруулах замаар бус, өртгөө бууруулах буюу гологдол, эрчим хүчний зарцуулалт, сул зогсолтыг багасгах замаар хайдаг.
Гипсэн хавтангийн чанарын хяналтыг түүхий эдээс эхлээд тээвэрлэлт хүртэл хэрхэн авч явдаг вэ?
“Эко” гэдгийг зөвхөн нэршлээр бус, шинжилгээний бодит үр дүнгээр баталгаажуулахыг зорьдог. “Альфа” гипсэн хавтан MNS EN 520:2025 стандартыг хангаж, тохирлын гэрчилгээ авсан. Мөн галын лабораторийн туршилтаар 40 минутаас дээш галд тэсвэрлэх чадвартай нь батлагдсан.
Үүнээс гадна дэгдэмхий органик нэгдэл, формальдегид болон цацраг идэвхт элементийн үзүүлэлтүүдийг тогтмол шинжлүүлдэг. Шинжилгээний дүнгээр эдгээр үзүүлэлт зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс харьцангуй бага гардаг. Гипсэн хавтангийн сүвэрхэг бүтэц нь орчны чийгийг шингээж, хуурай үед буцаан ялгаруулах боломжтой. Мөн үйлдвэрлэлийн явцад гарсан шаардлага хангаагүй бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулж ашиглах боломжийг судалж байна.
Эдгээр нь “эко” гэсэн нэршлийг хэрэглэхээс илүүтэй бүтээгдэхүүний аюулгүй байдал, чанарыг бодит үзүүлэлтээр харуулах бидний арга юм. Эцсийн дүндээ энэ нь хэрэглэгчийн эрүүл, аюулгүй дотоод орчинд хүрэх ёстой.
Өнөөдөр танд хамгийн том сорилт юу байна вэ?
Миний хувьд хамгийн том сорилт бол эрчим хүч ба өвлийн улирлын үйлдвэрлэлийн өртөг. Гипсэн хавтангийн үйлдвэрлэл барьцалдуулагч гаргах, хавтан хатаах шатандаа их хэмжээний дулааны эрчим хүч шаарддаг. Монголын хатуу өвөл энэ зардлыг нэмэгдүүлж, түүхий эдийн хадгалалт, ус хангамж, ажлын нөхцөлд нэмэлт шаардлага тавьдаг. Өртгийн бүтцэд хамгийн их жин дардаг мөртлөө бидний хяналтаас хамгийн их гадуур байдаг хүчин зүйл тул үүнийг хамгийн том сорилт гэж үздэг.
Үүнийг шийдэхийн тулд өвлийн улирлын үйлдвэрлэлийн төлөвлөгөө, эрчим хүчний хэмнэлтийн арга хэмжээ, нөөцийн бодлого зэргийг хэрэгжүүлж байна.
Монголд “импортыг орлох үйлдвэрлэл” гэж олон жил ярьсан. Гэхдээ бүх бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэх нь заавал эдийн засгийн хувьд зөв шийдэл биш байж болно. Таны бодлоор Монгол Улс ямар төрлийн барилгын материалыг дотооддоо үйлдвэрлэхэд илүү анхаарах ёстой вэ?
Бүх зүйлийг дотооддоо үйлдвэрлэх нь зөв шийдэл биш гэдэгтэй санал нийлнэ. Миний бодлоор Монгол Улс гурван шалгуурыг зэрэг хангасан барилгын материалыг түрүүлж дотооддоо үйлдвэрлэх ёстой. Нэгдүгээрт, түүхий эд нь Монголд байгаа. Хоёрдугаарт, жин, эзэлхүүн ихтэй, тээврийн зардал нь үнийнхээ томоохон хэсгийг эзэлдэг. Гуравдугаарт, эрэлт нь тогтвортой, их хэмжээтэй.
Цемент, гипсэн хавтан, барьцалдуулагч, шохой, ханын блок, дулаалгын материал зэрэг нь энэ шалгуурт нийцдэг. Харин цөөн тоогоор хэрэглэгддэг, өндөр технологи шаардсан тоноглол, эд ангийг импортоор авах нь эдийн засгийн хувьд үр ашигтай хэвээр.
Сонгохдоо зах зээлийн хэмжээ ба өсөлт, түүхий эдийн нөөц, эрчим хүчний зардал, импортын бүтээгдэхүүнтэй харьцуулсан бодит өртөг гэсэн хүчин зүйлсийг хамгийн түрүүнд харах хэрэгтэй.
Хятадын технологи, тоног төхөөрөмжийг Монголд нутагшуулах боломж хэр байна вэ? Үүнийг бодит үйлдвэрлэл болгоход юуг өөрчлөх хэрэгтэй вэ?
Боломж маш их байна. Хятадын технологи, тоног төхөөрөмж дэлхийн зах зээлд өрсөлдөхүйц болсон, үнэ нь боломжийн, хамтран ажиллах сонирхолтой түнш олон бий. Гэхдээ бодит үйлдвэрлэл болгоход гурван зүйлийг өөрчлөх шаардлагатай. Нэгт, тоног төхөөрөмж худалдаж авахаас гадна түүнийг ажиллуулах, засварлах, сайжруулах инженерүүдээ бэлтгэх. Хоёрт, урт хугацааны, боломжийн хүүтэй санхүүжилт. Гуравт, стандарт ба чанарын тогтолцоо.
"Альфа"-ийн хувьд Хятадын технологийг Монголын нөхцөлд тохируулах гол ажил нь түүхий эд ба уур амьсгалтай холбоотой байсан. Бид Монголын байгалийн гөлтгөнө ашигладаг тул тоног төхөөрөмжийг тухайн түүхий эдэд тохируулах шаардлагатай болсон. Түүхий эдийн онцлогт тохируулж боловсруулалтын горимыг өөрчилсөн, өвлийн хүйтэнд зориулж агуулах, ус хангамж, хатаалтын горимыг тохируулсан.
Монгол–Хятадын харилцаа худалдаанаас үйлдвэрлэл, хамтарсан хөрөнгө оруулалт руу өргөжих боломжтой юу? Монголын компаниуд ямар байр суурьтай байх ёстой вэ?
Тийм, харж байна. Өнөөг хүртэл Монгол–Хятадын харилцаа голчлон түүхий эд гаргах, бэлэн бүтээгдэхүүн оруулах худалдаанд тулгуурласан. Дараагийн шат нь хамтарсан үйлдвэрлэл, технологи нутагшуулалт, хамтарсан хөрөнгө оруулалт байх ёстой. Хятадын компаниудад ч Монгол нь түүхий эд ойрхон, бүс нутгийн бусад зах зээлд гарах гарц болох сонирхолтой.
Монголын компаниуд энэ харилцаанд зөвхөн зуучлагч, төлөөлөгч бус, өөрийн гэсэн мэдлэг, зах зээл, түүхий эд, менежменттэй тэгш түнш байх ёстой. Үүний тулд хамгийн түрүүнд урт хугацааны итгэлцэл, ил тод гэрээний соёл, мөн хэл, соёл, салбарын мэдлэгийг хослуулсан хүний нөөцийг бэлтгэх хэрэгтэй.
Хятадын зах зээлд бүтээгдэхүүн гаргахад ямар бэлтгэл хамгийн түрүүнд шаардлагатай вэ? Монголын компаниуд юун дээр алддаг вэ?
"Хятад бол том зах зээл" гэдэг үнэн ч тэр том зах зээлд хамгийн том өрсөлдөгчид байдаг. Тиймээс эхлээд тодорхой бүс, тодорхой сегментээ сонгох хэрэгтэй. Жишээлбэл, хилийн ойролцоох бүс нутаг, эсвэл Монголын онцлог түүхий эд, бүтээгдэхүүн давуу талтай нарийн сегмент.
Бодит экспортын өмнө Хятадын стандарт, гэрчилгээ, импортын зөвшөөрлийн шаардлагыг эхнээс нь судлах, тогтвортой хэмжээ, чанараар нийлүүлэх чадвартай болох, тээвэр, хилийн зардлыг тооцсон бодит үнэ гаргах, найдвартай түнш дистрибьютор олох шаардлагатай. Монголын компаниуд гэрчилгээ, стандартын шаардлагыг дутуу үнэлэх, нэг зуучлагчаас бүрэн хамаарах, анхны захиалгын дараа тогтвортой нийлүүлэлт хийж чадахгүй байх гэсэн гурван зүйл дээр хамгийн их алддаг гэж харж байна.
Барилгын материалын хэрэглэгч үнээс гадна чанар, ашиглалтын хугацаа, угсралтын хялбар байдлыг хардаг болсон. Энэ өөрчлөлт танай бүтээгдэхүүн хөгжүүлэлтэд хэрхэн нөлөөлж байна вэ?
Хэрэглэгч маш хурдан өөрчлөгдөж байна. Барилгын компаниуд, ялангуяа орон сууц барьж буй компаниуд галын аюулгүй байдал, чийгэнд тэсвэртэй байдал, хавтангийн хэмжээний нарийвчлал, угсралтын хурд зэргийг нарийн шалгадаг болсон. Энэ нь бидэнд сайн. Чанарыг үнэлдэг хэрэглэгч чанартай дотоодын бүтээгдэхүүнийг сонгох магадлал өндөр.
Гипсэн хавтангийн хэрэглээ цаашид хэрхэн өөрчлөгдөх бол? Монголд аль чиг хандлага хамгийн түрүүнд нөлөөлнө вэ?
Дэлхийд "хуурай барилга" буюу нойтон шавардлагын оронд гипсэн хавтан, металл профиль ашиглах систем давамгайлж байна. Энэ нь хурдан, цэвэр, чанарыг хянахад хялбар. Үүн дээр дуу тусгаарлагч, ус чийгэнд тэсвэртэй, галд тэсвэртэй зэрэг тусгай зориулалтын хавтан, мөн угсармал, модуль барилгын технологи хөгжиж байна.
Монголд хамгийн түрүүнд нөлөөлөх нь хуурай барилгын технологи гэж харж байна. Манай барилгын улирал богино, шавардлагын ажлыг хүйтэнд хийх боломж хязгаарлагдмал. Гипсэн хавтангийн систем дулаан орчинд өвлийн улиралд ч дотор заслын ажлыг үргэлжлүүлэх боломж олгодог. Дараа нь галын аюулгүй байдал, дуу тусгаарлалтын шаардлага чангарах тусам тусгай зориулалтын хавтангийн эрэлт өснө.
Үйлдвэрлэлийн бизнесийг худалдааны бизнесээс удирдахад таны хувьд хамгийн их юу өөрчлөгдсөн бэ?
Хамгийн том өөрчлөлт бол цаг хугацааны хэмжүүр. Худалдаанд мөнгөний эргэлт богино, алдаагаа хурдан засаж, чиглэлээ хурдан сольж болдог. Үйлдвэрлэлд их хэмжээний хөрөнгө оруулалт урт хугацаанд түгжигддэг, шугам тасралтгүй ажиллах ёстой, нэг цагийн зогсолт шууд алдагдал болдог. Мөн худалдаанд бүтээгдэхүүний төлөө хариуцлага хүлээдэг бол үйлдвэрт түүнийг бүтээж буй процесс, хүн бүрийн аюулгүй байдлын төлөө хариуцлага хүлээдэг. Шинээр суралцах шаардлагатай болсон гол зүйл нь үйлдвэрлэлийн технологийн процесс.
Өдөр бүр ямар үзүүлэлтийг заавал хянадаг вэ? Төлөвлөгөөнөөс зөрвөл юуг түрүүлж шалгадаг вэ?
Би өдөр бүр үйлдвэрлэсэн хэмжээ, гологдлын хувь, шугамын сул зогсолт, нэг м² хавтанд ногдох эрчим хүч ба түүхий эдийн зарцуулалт, борлуулалт ба бэлэн бүтээгдэхүүний нөөц, мөнгөн урсгалыг хардаг. Эдгээрээс хамгийн чухал нь гологдлын хувь. Учир нь гологдол нэг дор чанар, өртөг, хүчин чадал гурвыг бүгдийг илэрхийлдэг.
Гологдол төлөвлөгөөнөөс зөрвөл хамгийн түрүүнд түүхий эдийг шалгадаг. Гөлтгөнийн чанар, чийг, барьцалдуулагчийн үзүүлэлт өөрчлөгдсөн эсэхийг лабораторийн мэдээллээс харна. Дараа нь шугамын горим, тухайлбал хатаалтын температур, хурд, тоног төхөөрөмжийн байдлыг, эцэст нь тухайн ээлжийн ажилтнууд ажлын зааврыг мөрдсөн эсэхийг шалгадаг. Шалтгааныг тогтоосны дараа түр засвар биш, дахин давтагдахаас сэргийлэх шийдвэр гаргахыг чухалчилдаг.
Үйлдвэрийн амжилтад хүний нөөц, сахилга бат, багийн соёл ямар хэмжээнд нөлөөлдөг вэ?
Тоног төхөөрөмжийг хэн ч худалдаж авч болно бас чадна. Харин түүнийг өдөр бүр ижил чанартай ажиллуулдаг багийг худалдаж авах боломжгүй, зөвхөн бүтээх ёстой. Тиймээс үйлдвэрийн амжилтын дийлэнх нь хүн, сахилга бат, соёлоос шалтгаална гэж боддог.
Манай үйлдвэр ашиглалтад орсноор орон нутгийн 100 гаруй иргэн тогтмол ажлын байртай болсон. Тэдний ихэнх нь гипсэн хавтангийн үйлдвэрлэлд анх удаа ажиллаж байгаа тул бид инженерүүдийн сургалт, ажлын байрны стандарт заавар, ээлж хүлээлцэх журам, аюулгүй ажиллагааны сургалт, чанарын үзүүлэлттэй холбосон урамшуулал зэрэг бодит ажлуудыг хэрэгжүүлж байна.
Таны хувьд хамгийн их сургамж өгсөн алдаа юу байсан бэ?
Цахилгаан автомашины салбарт орохдоо бид бүтээгдэхүүндээ итгэлтэй байсан ч түүнийг дагалдах засвар үйлчилгээ, сэлбэг, хэрэглэгчийн мэдлэг зэрэг экосистемийг дутуу үнэлсэн. Үүнээс болж борлуулалт удаашрах, хэрэглэгчийн гомдол нэмэгдэх, алдагдал хүлээх хүртэл эрсдэл гарч байсан.
Тэр туршлагаас хойш бүтээгдэхүүн гаргахаас өмнө түүнийг тойрсон бүх нөхцөлийг бэлдэх ёстой гэж үздэг болсон. "Альфа" дээр борлуулалтаас өмнө лаборатори, стандарт, ажилчдын сургалтад түрүүлж хөрөнгө оруулсан нь үүний илрэл. Одоо эргээд харахад эхлээд жижиг хэмжээнд туршиж, зах зээлийн хариуг харсны дараа өргөжүүлэх байсан.
25–30 насны залуу Монгол хүн Хятадтай холбоотой бизнес эхлүүлэхээр төлөвлөж байвал та юуг анхаар гэж хэлэх вэ?
Хамгийн түрүүнд бизнесийнхээ зорилгыг зөв тодорхойлох хэрэгтэй. Хятадаас бараа авчраад Монголд зарах нь хамгийн хялбар харагддаг ч урт хугацаанд ялгарах хэцүү. Харин Хятадын технологи, үйлдвэрлэлийн арга барилыг Монголын нөхцөлд нутагшуулах, эсвэл Монголын бүтээгдэхүүнийг Хятадын зах зээлд гаргах талд илүү их боломж бий гэж хардаг.
Хятадын бизнесийн орчныг ойлгохын тулд хэл, соёлыг нь мэдэх хэрэгтэй. Боломжтой бол түншийнхээ үйлдвэр, үйл ажиллагааг газар дээр нь очиж үз. Зөвхөн зуучлагчийн танилцуулга, зураг мэдээлэлд тулгуурлаж шийдвэр гаргах хэрэггүй.
Мөн эхнээсээ хурдан ашиг олохоос илүү найдвартай харилцаа, нэр хүндээ бодох хэрэгтэй. Хятадын түнштэй ажиллахад нэг удаагийн наймаанаас илүү “энэ хүнтэй цаашид хамтарч болох уу” гэдэг ойлголт чухал байдаг. Тиймээс залуу хүн бол эхлээд мөнгө олохоосоо өмнө ямар үнэ цэн бүтээж чадах вэ гэдгээ бодоосой гэж зөвлөнө.
Ирэх 5–10 жилд Монголын барилгын материалын үйлдвэрлэлд ямар өөрчлөлт зайлшгүй гарах вэ? Төр, үйлдвэрлэгч, хэрэглэгч тус бүр ямар үүрэгтэй вэ?
Ирэх 5 жил 10 жилд Монголын барилгын материалын үйлдвэрлэл илүү боловсронгуй шат руу шилжинэ гэж харж байна. Түүхий эдээ дотооддоо боловсруулж, нэмүү өртөг шингээсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх шаардлага улам нэмэгдэнэ. Үүнийг дагаад стандарт, чанарын баталгаажуулалт чухал болж, шаардлага хангадаггүй бүтээгдэхүүн зах зээлд удаан тогтох боломжгүй болно. Мөн эрчим хүчний хэрэглээ өндөртэй үйлдвэрлэлүүд зардлаа бууруулахын зэрэгцээ эрчим хүчний хэмнэлттэй, байгальд ээлтэй технологид шилжих шаардлагатай.
Энэ өөрчлөлтийг зөвхөн үйлдвэрлэгч өөрөө хийх боломжгүй. Төр импортын болон дотоодын бүтээгдэхүүнд ижил стандарт мөрдүүлж, үйлдвэрлэлд шаардлагатай эрчим хүч, дэд бүтэц, урт хугацааны санхүүжилтийн нөхцөлийг бүрдүүлэх хэрэгтэй. Үйлдвэрлэгчид харин чанар, технологи, хүний нөөцдөө хөрөнгө оруулж, бүтээгдэхүүнийхээ чанарыг өөрсдөө хариуцдаг болох ёстой. Хэрэглэгчийн сонголт ч үүнд нөлөөлнө. Зөвхөн үнээр бус, бүтээгдэхүүний чанар, гэрчилгээ, ашиглалтын хугацааг харж сонгодог зах зээл бий болбол үйлдвэрлэгчид ч чанараараа өрсөлдөхөөс өөр аргагүй болно.
"Альфа" үйлдвэрийн дараагийн шат юу вэ?
Хүчин чадал, төрөлжилт, технологийн шинэчлэл, экспорт бүгдэд боломж бий, гэхдээ дараалал чухал. Ойрын хугацаанд бүтээгдэхүүний төрлөө нэмэх нь хамгийн бодит алхам. Одоогийн 9.5 мм, 12.5 мм-ийн энгийн хавтан дээр ус чийгэнд болон галд тэсвэртэй хавтан нэмснээр зах зээлийн бүх үндсэн сегментийг хангах боломжтой болно. Дараагийн шатанд эрэлтийн өсөлтийг харгалзан хүчин чадлаа нэмэгдүүлж ажиллана гэж бодож байна.
20 гаруй жилийн өмнөх Сод-Эрдэнэд ямар зөвлөгөө өгөх вэ?
"Хурдан өсөхөөс илүү зөв суурь тавихад анхаар" гэж хэлнэ. Залуу үедээ би боломж бүрийг барих гэж хэт олон чиглэлд зэрэг хөрөнгө, цаг зарцуулж байсан. Одоо эргээд харахад итгэлцэл, мэргэжлийн мэдлэг, найдвартай баг гэсэн гурван зүйлд эрт хөрөнгө оруулбал бусад нь аяндаа ирдэг юм байна.
“Монголд үйлдвэрлэх нь чухал. Чанартай үйлдвэрлэх нь бүр ч чухал.”
Сэтгэгдэл