Татварын хялбаршуулсан горим нь хуульд заасан шаардлагыг хангасан аж ахуйн нэгж, хувь хүнд татвараа хялбаршуулсан хэлбэрээр тооцож, тайлагнах боломж олгодог зохицуулалт юм.
Энэ горимд хамрагдсан тохиолдолд үйл ажиллагааны зардлыг татвар ногдох орлогоос хасаж тооцохгүй. Өөрөөр хэлбэл, хуульд заасан татвар ногдох орлогын нийт дүнд 1 хувийн татвар ногдуулна.
Мөн хялбаршуулсан горимоор ажиллаж буй татвар төлөгч бараа борлуулах, үйлчилгээ үзүүлэх тухай бүрдээ цахим төлбөрийн баримт олгох үүрэгтэй.
ААН ХЭРХЭН ХЯЛБАРШУУЛСАН ГОРИМД ХАМРАГДАХ ВЭ?
Аж ахуйн нэгж нь дараах үндсэн шаардлагыг хангасан тохиолдолд хялбаршуулсан горимд хамрагдах хүсэлт гаргаж болно. Үүнд:
- өмнөх татварын жилийн тайлангаар баталгаажсан борлуулалтын нийт орлого 50 сая төгрөгөөс бага байх;
- НӨАТ суутган төлөгчөөр бүртгэгдээгүй байх;
- хуулиар хялбаршуулсан горим ашиглахыг хориглосон үйл ажиллагаа эрхэлдэггүй байх.
ААН хүсэлтээ тухайн татварын жилийн III улиралд харьяалах татварын албанд гаргана. Татварын алба хүсэлтийг ажлын 10 хоногт багтаан хянаж, шаардлага хангасан тохиолдолд бүртгэнэ. Хялбаршуулсан горимыг дараагийн оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс ашиглана.
ХЭН ХЯЛБАРШУУЛСАН ГОРИМД ХАМРАГДАХ БОЛОМЖГҮЙ ВЭ?
Дараах үйл ажиллагаа эрхэлдэг татвар төлөгч хялбаршуулсан горимд хамрагдах боломжгүй. Үүнд:
| Үйл ажиллагааны төрөл | Хориглосон үйл ажиллагаа |
|---|---|
| Ашигт малтмал | Ашигт малтмал, цацраг идэвхт ашигт малтмал хайх, олборлох, ашиглах, тээвэрлэх, борлуулах |
| Согтууруулах ундаа | Согтууруулах ундаа үйлдвэрлэх, импортлох |
| Тамхи | Тамхины ургамал тарих, тамхи үйлдвэрлэх, импортлох |
| Газрын тос, шатахуун | Газрын тосны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, бүх төрлийн шатахуун импортлох, бөөний болон жижиглэнгийн худалдаа эрхлэх, газрын тос хайх, олборлох, борлуулах |
Мөн НӨАТ суутган төлөгчөөр бүртгэгдсэн ААН хялбаршуулсан горим ашиглах боломжгүй.
ХУВЬ ХҮНИЙ ХУВЬД
Хувь хүний хувьд хялбаршуулсан горимд хамрагдах нөхцөл нь ААН-д хамаарах 50 сая төгрөгийн борлуулалтын орлогын шалгуураас тусдаа зохицуулагддаг.
Одоогийн мөрдөж буй журмаар ААНОАТ-ын тухай хуулийн 29.1-д заасан 50 сая төгрөгийн шалгуур нь ААН-д хамаарна. Харин хувь хүний хувьд ХХОАТ-ын тухай хуулийн 15.6-д заасан үйл ажиллагаа эрхлэгч иргэн хялбаршуулсан горимд хамрагдах боломжтой гэж тусад нь зохицуулсан байна.
Мөн ХХОАТ-ын тухай хуулийн 15.7-д заасан хөнгөлөлт, чөлөөлөлт эдлэх татвар төлөгч хялбаршуулсан горим ашиглах хүсэлт гаргахгүй гэж журамд заасан.
ХЭДЭН ХУВИЙН ТАТВАР ТӨЛӨХ ВЭ?
Хялбаршуулсан горим ашиглаж буй ААН-ийн татвар ногдох орлогыг үйл ажиллагааны орлогын нийт дүнгээр тодорхойлж, түүнд 1 хувийн татвар ногдуулна.
Өөрөөр хэлбэл, орлогоос үйл ажиллагааны зардлыг хасаж татвар тооцохгүй.
Жишээ нь: тухайн жилийн татвар ногдох нийт орлого 40 сая төгрөг байсан бол:
40,000,000 × 1% = 400,000 төгрөг
Ингэснээр тухайн ААН 400 мянган төгрөгийн татвар төлнө.
ХЭЗЭЭ ХҮСЭЛТ ГАРГАЖ, ХЭЗЭЭ ГОРИМЫГ АШИГЛАЖ ЭХЛЭХ ВЭ?
ААН-ийн хувьд:
- хүсэлтээ тухайн татварын жилийн III улиралд гаргана;
- татварын алба хүсэлтийг ажлын 10 хоногт багтаан хянана;
- шаардлага хангасан тохиолдолд татвар төлөгчийг ТБМНС-д бүртгэнэ;
- хялбаршуулсан горимыг дараагийн оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс ашиглана.
Бүртгэгдсэн татвар төлөгчийн гэрчилгээнд “ХГ” буюу хялбаршуулсан горим гэсэн тэмдэглэгээ хийнэ.
Хувь хүний хувьд хүсэлтийг тухайн татварын жилд багтаан гаргах зохицуулалттай. Энэ нь ААН-ийн III улиралд хүсэлт гаргах хугацаанаас ялгаатай.
ТАЙЛАНГ ХЭЗЭЭ ГАРГАХ ВЭ?
Тайлан гаргах хугацааг 2026 болон 2027 оноор ялгаж ойлгоно.
- 2026 онд: ААН-ийн жилийн эцсийн татварын тайланг дараа оны 2 дугаар сарын 15-ны дотор хүргүүлнэ.
- 2027 оны 1 дүгээр сарын 1-нээс: жилийн эцсийн тайлангийн хугацаа дараа оны 3 дугаар сарын 5 болж өөрчлөгдөнө.
Иймээс 2026 онд мөрдөж буй зохицуулалтыг тайлбарлахдаа 3 дугаар сарын 5-ны хугацааг одоо хүчин төгөлдөр байгаа мэт ойлгуулахгүй байх нь зүйтэй.
ХЭЗЭЭ ХЯЛБАРШУУЛСАН ГОРИМООС ХАСАГДАХ ВЭ?
Хялбаршуулсан горим ашиглаж байгаа ААН дараах тохиолдолд уг горимоос хасагдана. Үүнд:
- НӨАТ-ын тухай хуульд заасан нөхцөл, шаардлагын дагуу НӨАТ суутган төлөгч болсон;
- хялбаршуулсан горим ашиглахыг хориглосон үйл ажиллагаа эрхэлж эхэлсэн;
- татвар төлөгч өөрийн хүсэлтээр хасагдах хүсэлт гаргасан.
Эхний хоёр тохиолдолд татвар төлөгч өөрөө хүсэлт гаргаагүй бол татварын алба тухайн татвар төлөгчийг хялбаршуулсан горимын бүртгэлээс хасна. Харин татвар төлөгч өөрийн хүсэлтээр хасагдах тохиолдолд дараагийн оны 1 дүгээр сарын 1-ний өдрөөс горимоос хасагдана.
АНХААРАХ ЗҮЙЛ
Хялбаршуулсан горим ашиглаж байгаа татвар төлөгч:
- орлогоо үнэн зөв бүртгэх;
- бараа борлуулах, үйлчилгээ үзүүлэх тухай бүр цахим төлбөрийн баримт олгох;
- хуульд тогтоосон хугацаанд татвараа төлж, тайлагнах үүрэгтэй.
Мөн хялбаршуулсан горимоор ААНОАТ төлж байгаа ААН нь ААНОАТ-ын тухай хуулийн 21 дүгээр зүйлд заасан татварын чөлөөлөлт, 22 дугаар зүйлд заасан татварын хөнгөлөлтийг эдлэхгүй бөгөөд гадаад улсад төлсөн татварыг төлөх татвараас хасаж тооцохгүй.
ТОВЧХОНДОО
| Үзүүлэлт | ААН-д хамаарах зохицуулалт |
|---|---|
| Татварын хувь | 1% |
| Өмнөх жилийн борлуулалтын орлогын шалгуур | 50 сая төгрөгөөс бага |
| Хүсэлт гаргах хугацаа | III улирал |
| Хүсэлтийг хянах хугацаа | 10 ажлын өдөр |
| Горим ашиглаж эхлэх | Дараагийн оны 1 дүгээр сарын 1 |
| 2026 оны жилийн эцсийн тайлан | Дараа оны 2 дугаар сарын 15-ны дотор |
| 2027 оноос | Дараа оны 3 дугаар сарын 5-ны дотор |
Татварын хялбаршуулсан горимын гол онцлог нь татварын тооцоо, тайлагналыг хялбар хэлбэрээр хэрэгжүүлэх боломж олгодогт оршино. Гэхдээ 1 хувийн татвар нь нийт орлогод тооцогдож, үйл ажиллагааны зардлыг хасахгүй тул бүх бизнесийн хувьд татварын төлбөр автоматаар бага байна гэж ойлгож болохгүй.
Тиймээс уг горимд хамрагдах эсэхээ шийдэхдээ зөвхөн татварын хувь хэмжээг бус, борлуулалтын орлого, үйл ажиллагааны зардал, НӨАТ-ын бүртгэл болон эрхэлж буй үйл ажиллагааны онцлог зэрэг нөхцөлийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай.
Хялбаршуулсан горим нь нэрнийхээ дагуу тооцоо, тайлагналын үйл явцыг хялбарчлах зохицуулалт боловч түүнд хамрагдах эсэх нь татвар төлөгчийн бодит нөхцөлөөс хамаарна.
Хэрэв та дээрх шаардлагуудыг хангаж байгаа бол хуулийн хугацаанд амжин хүсэлтээ цахимаар илгээж, бизнесийн үйл ажиллагаагаа хөнгөвчлөөрэй