Төслийн үндэслэл
Монгол улсын нутаг дэвсгэрийн 3 хувийг эзлэх Туул голын сав газарт орших нийслэл Улаанбаатар хотод манай улсын хүн амын тэн хагас нь амьдардаг. Улаанбаатар хотын ус хангамж бүхэлдээ Туул голын сав дахь нөхөн сэргэлт удаан, хязгаарлагдмал нөөцтэй газрын доорх усаар хангагдаж байна.
Нөгөөтэйгүүр Туул гол нь манай орны хамгийн их ачаалалтай, бохирдолтой гол болоод удаж байгаа төдийгүй сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хот орчимд улирлын чанартай хомсдол ажиглагдах болсон.
А. Усны нөөц
1980 онд ОХУ-ын судалгааны байгууллага Улаанбаатар хотын газрын доорх усны нөөцийг хоногт 241 мянган шоо метр гэж тогтоосныг 1996 онд Япон улсын Жайка олон улсын байгууллага дахин судалгаагаар баталгаажуулсан байдаг.
Б. Ус хэрэглээ
Одоогийн Улаанбаатар хотын ус хэрэглээ хоногт 323 мянган шоо метр байгаагаас үзэхэд ус хангамжийн нэмэлт эх үүсвэрзайлшгүй шаардлагатай байна.
Цаашид шинэ бүтээн байгуулалт, орон сууцны төсөл хөтөлбөрүүдтэй холбоотой ус хэрэглээний хэтийн төлөв 2030 онд хоногт 590 мянган шоо метр, 2050 онд хоногт 700 мянган шоо метр болж өсөх тооцоо гарч байна. Өсөн нэмэгдэх энэ хэрэглээг газрын доорх усны эх үүсвэрийн тогтоогдсон нөөцтэй харьцуулан үзэхэд усны нөөц маш их дутагдаж байгаа тул нэмэлт усны эх үүсвэрийг шийдвэрлэх шаардлага зайлшгүй тулгарч байгаа билээ. Иймд газрын доорх болон гадаргын усыг хосолсон байдлаар ашиглах нь зүйтэй болоод удаж байна.
В. Төсөл нь дараах эрх зүйн баримт бичигт тусгагдсан байна. Үүнд:
Монгол улсын нутаг дэвсгэрийн 3 хувийг эзлэх Туул голын сав газарт орших нийслэл Улаанбаатар хотод манай улсын хүн амын тэн хагас нь амьдардаг. Улаанбаатар хотын ус хангамж бүхэлдээ Туул голын сав дахь нөхөн сэргэлт удаан, хязгаарлагдмал нөөцтэй газрын доорх усаар хангагдаж байна.
Нөгөөтэйгүүр Туул гол нь манай орны хамгийн их ачаалалтай, бохирдолтой гол болоод удаж байгаа төдийгүй сүүлийн жилүүдэд Улаанбаатар хот орчимд улирлын чанартай хомсдол ажиглагдах болсон.
А. Усны нөөц
1980 онд ОХУ-ын судалгааны байгууллага Улаанбаатар хотын газрын доорх усны нөөцийг хоногт 241 мянган шоо метр гэж тогтоосныг 1996 онд Япон улсын Жайка олон улсын байгууллага дахин судалгаагаар баталгаажуулсан байдаг.
Б. Ус хэрэглээ
Одоогийн Улаанбаатар хотын ус хэрэглээ хоногт 323 мянган шоо метр байгаагаас үзэхэд ус хангамжийн нэмэлт эх үүсвэрзайлшгүй шаардлагатай байна.
Цаашид шинэ бүтээн байгуулалт, орон сууцны төсөл хөтөлбөрүүдтэй холбоотой ус хэрэглээний хэтийн төлөв 2030 онд хоногт 590 мянган шоо метр, 2050 онд хоногт 700 мянган шоо метр болж өсөх тооцоо гарч байна. Өсөн нэмэгдэх энэ хэрэглээг газрын доорх усны эх үүсвэрийн тогтоогдсон нөөцтэй харьцуулан үзэхэд усны нөөц маш их дутагдаж байгаа тул нэмэлт усны эх үүсвэрийг шийдвэрлэх шаардлага зайлшгүй тулгарч байгаа билээ. Иймд газрын доорх болон гадаргын усыг хосолсон байдлаар ашиглах нь зүйтэй болоод удаж байна.
В. Төсөл нь дараах эрх зүйн баримт бичигт тусгагдсан байна. Үүнд:
- “Ус” үндэсний хөтөлбөрийн 3.3.2-р заалт;
- “Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал”-ын 3.5.1.7-р заалт;
- “Шинэ бүтээн байгуулалт дунд хугацааны зорилтот хөтөлбөрийн 4.4.2.7-р заалт;
- “Нийслэлийн засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагчийн 2013-2016 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөр”-ийн 1.4.1-р заалт;
- Улаанбаатар хотыг 2030 он хүртэл хөнжүүлэх мастер төлөвлөгөө зэрэг болно.
Төслийн зорилго
- Туул голын урсацад тохируулга хийх замаар Улаанбаатар хотын усан хангамжийг 150-200 жилд найдвартай хангах, усны эрчим хүч гарган авах, ус цэнгэгжүүлэх байгууламж бүхий цогцолбор барилга байгууламж барьж, томоохон үйлдвэр, объектын ус хангамжийг шийдвэрлэх,
- Туул голын сав газрын экосистемийн таатай нөхцлийг бүрдүүлж, жилийн аль ч улиралд урсац нь тасрахгүй болгох,
- Хур борооны үерийн их урсацыг хуримтлуулах, боомтын хөндлүүрээс доор байгаа хот суурин, хүн амыг их үерийн эрсдлээс хамгаалах
- Туул гол дээр барихаар төлөвлөж буй олон зориулалттай усан цогцолбор нь:
- Туул голын экологийн урсацыг бүрдүүлж гол тасрах аюулаас сэргийлэх боломжтой
- Улаанбаатар хотын ус хангамж түүний дотор гэр хорооллын шинэ төлөвлөлтийн бүс, ДЦС-5, шинээр баригдах Хөшигтийн хөндийн нисэх буудал, түүнийг дагасан “ухаалаг” хотын хангамжийн асуудлыг шийдвэрлэх;
- Нийслэл хотыг үерийн усны аюулаас хамгаалах;
- Усан санд хуримтлагдсан усны хүчийг ашиглаж цахилгаан эрчим хүч үйлдвэрлэх;
- Унд ахуйн усан хангамжаас үйлдвэрийн усан хангамжийг тусад нь шийдвэрлэснээр үйлдвэрлэл хөгжих таатай нөхцөл бүрдэнэ;
- Аялал жуулчлал, усан спортыг хөгжүүлэх;
- Хүн амын төвлөрөл утаа тоосжилт ихтэй Улаанбаатар хотын дээд талд томоохон усан толио, нуур үүсгэснээр усны ууршилт явагдаж утаа, тоосжилтыг эрс багасгаж хотын агаарын чанарыг сайжруулах онцгой ач холбогдолтой.
Төслийн техникийн үзүүлэлтүүд
- Ус хангамжийн энэхүү төслөөр хур борооны үерийн их урсацыг хуримтлуулах боомт бүхий 1-р усан сангийн эзлэхүүн 274 сая м3, боомтын өндөр 40м, 2-р усан сангийн эзлэхүүн 405 сая м3, боомтын өндөр 37м байна. 1-р усан сан нь Улаанбаатар хотоос 80 км, 2-р усан сан нь 63 км зайд байрлана.
- 1-р усан сангаас унд ахуйн хэрэгцээний “маш цэвэр” усыг, 2-р усан сангаас үйлдвэрийн хэрэгцээний цэвэр” усыг тус тус“Шилээр хүчитгэсэн хуванцар хоолой” ашиглан ус дамжуулах хос шугамаар Улаанбаатар хотын хойд хэсгийн өндөрлөг уулын энгэрт байгуулах 2 усан санд хүргэнэ.
Шилээр хүчитгэсэн хуванцар хоолой(АНУ)
Төслийн онцлог давуу талууд
Төслийн онцлог давуу талууд
- Туул голд байгуулагдах усан сангаас далд шугам хоолойгоор авах ус нь өөрийн даралтаар ямар нэг ус өргөгч насос станцгүйгээр Улаанбаатар хотын 2 усан санд хүрэх тул хөрөнгө оруулалтын зардал харьцангуй бага байна.
- Ашиглалтын үеийн зардал маш бага (Цахилгаан болон бусад зардал).
- Ус борлуулах зах зээл, хэрэгцээ нь бэлэн байгаа тул эдийн засгийн үр өгөөжийн хувьд өндөр ач холбогдолтой төсөл юм.
Хөрөнгө оруулалтын баримжаа
Нийт хөрөнгө оруулалтын зардлыг урьдчилан тооцоолоход 1-р усан сангийн хөндлүүрийг сонгох хувилбараар 290 сая америк доллар, 2-р усан сангийн хөндлүүрийг сонгох хувилбараар 280 сая америк доллар байна. Дээрх тооцоонд Хөшигийн хөндийн нисэх буудал, түүнийг дагасан “ухаалаг” хот, гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн бүс, ДЦС-5-д хүрэх шугам хоолойн зардал тусгагдаагүй болно.
Нийт хөрөнгө оруулалтын зардлыг урьдчилан тооцоолоход 1-р усан сангийн хөндлүүрийг сонгох хувилбараар 290 сая америк доллар, 2-р усан сангийн хөндлүүрийг сонгох хувилбараар 280 сая америк доллар байна. Дээрх тооцоонд Хөшигийн хөндийн нисэх буудал, түүнийг дагасан “ухаалаг” хот, гэр хорооллын дахин төлөвлөлтийн бүс, ДЦС-5-д хүрэх шугам хоолойн зардал тусгагдаагүй болно.
Сэтгэгдэл